جنبش پاسداری از پشتون ها چالشی جدید در روابط پاکستان و افغانستان

عارف همدانی
عارف همدانی

گروهی از جوانان پشتو زبان ساکن شهر کوچک “دیرا اسماعیل خان” در تاریخ ۲۶ ژانویه ۲۰۱۸ (۶ بهمن ۱۳۹۶) راهپیمایی اعتراضی را آغاز کردند که تبدیل به یکی از مسائل پیچیده سران پاکستان شد. راهپمایی اعتراضی با نام اولیه “جنبش پاسداری از محسودها” شکل گرفت. رهبری این جنبش را جوانی ۲۶ ساله با نام منظور احمد پَشتین (Manzoor Ahmad Pashteen) بعهده داشت.

اعضای این جنبش به قتل یک جوان پشتو زبان از قبیله محسود در شهر کراچی اعتراض داشتند. راهپیمایان پس از ۲ روز پیاده روی در تاریخ ۲۸ ژانویه به پیشاور مرکز ایالت خیبرپختونخوای پاکستان رسیدند اما این پایان راه آنها نبود. معترضان تا پایتخت پاکستان به راهپیمایی خود ادامه داده و پس از ۶ روز پیاده روی سرانجام به اسلام آباد رسیدند. پیش از رسیدن این راهپیمایی به اسلام آباد، با توجه به استقبال و پشتیبانی همه قبایل پشتون از این راهپیمایی نام گروه خود را تغییر دادند و عنوان “جنبش پاسداری از پشتون ها” (به اردو: پشتون تحفظ تحریک) را برای خود برگزیدند.

سران جنبش پاسداری از پشتون ها (PTM) پس از رسیدن به اسلام آباد به همراه سایر گروه های معترض پشتو زبان در شورایی به نام “سران همه پشتون ها” شرکت کرده و اقدام پلیس در قتل نقیب اله محسود در کراچی را محکوم کرده و خواهان تحقیقات شفاف در این رابطه شدند. همزمان در سراسر پاکستان اعتراضات گسترده ای علیه به قتل رسیدن نقیب اله محسود در پاکستان شکل گرفته بود و این راهپیمایی نیز بخشی از این اعتراضات قلمداد شد. اما اعضای این جنبش به رهبری منظور پشتین تصمیم گرفتند اعتراضات مسالمت آمیز خود را در شهرها و مناطق مختلف پاکستان همچنان برگزار کنند و به دنبال احقاق حقوق شهروندان پشتوزبان پاکستان به آنها شوند چرا که نگاه غالب نیروهای امنیتی و پلیس و مسئولین دولتی به پشتو زبان ها نگاهی تبعیض آمیز بوده و آنها به نوعی شهروند درجه ۲ که عامل ناامنی کشور بوده  با تروریست ها همکاری می کردند شناخته می شدند. جنبش مذکور تجمع اعتراضی خود را تا ۱۰ روز در اسلام آباد ادامه داد و درخواست های خود را در راس آن پیگیری شفاف پرونده قتل نقیب اله محسود بود را مطرح کرد.

تجمع اعتراضی ۱۰ روزه طرفداران جنبش پاسداری از پشتون ها در اسلام آباد که در مقابل باشگاه خبرنگاران این شهر برگزار شد باعث شد تا بسیاری از سران احزاب و جریان های سیاسی با منظور پشتین و سران این گروه دیدار کنند. از جمله این افراد می توان به عمران خان رهبر حزب تحریک انصاف، اسفندیار ولی خان رهبر حزب ANP، سراج الحق رهبر جماعت اسلامی، محمود خان اچکزئی رهبر حزب ملی خلق پشتون، عاصمه جهانگیر از سران حزب مردم و حامد میر خبرنگار مشهور پاکستان اشاره کرد.

ماجرای کشته شدن نقیب اله محسود در کراچی

 نقیب اله محسود جوانی از قبیله محسود یکی از مطرح ترین قبایل پشتو زبان بود که به علت عملیات های ارتش در مناطق قبایلی به کراچی مهاجرت کرده بود و به فروشندگی و تجارت در بازار می پرداخت اما پلیس کراچی او را در یک درگیری مشکوک در تاریخ ۱۲ ژانویه ۲۰۱۸ (۲۲ دی ۱۳۹۶) هدف قرار داد و مدعی شده بود یکی از رهبران تحریک طالبان پاکستان را به همراه سه تن از اعضای این گروه در یک درگیری مسلحانه به هلاکت رسانده اند.

این موضوع زمانی بازتاب رسانه ای پیدا کرد که خانواده و دوستان نقیب اله محسود صدها تصویر از این جوان پشتو زبان به نمایش گذاشته و او را جوانی به دور از هر نوع گرایشات تند مذهبی و حتی مُدگرا معرفی کردند که به دلیل عدم پرداخت باج به نیروهای پلیس در یک درگیری ساختگی کشته شده است. با توجه به سابقه طولانی پلیس پاکستان در به قتل رساندن مشکوک افراد پیش از محاکمه این موضوع موجی فراگیر در رسانه ها، فضای مجازی و محافل مختلف پاکستان ایجاد کرد.

تحقیقات قوه قضائیه و نهادهای مجری قانون مشخص کرد که ادعای بی گناه بودن نقیب اله محسود درست بوده است و او بعلت تبانی رئیس پلیس کراچی رائو انوار با برخی افراد به قتل رسیده است. برخی از رسانه ها اعلام کردند که رابطه عاطفی دختر یکی از مقامات مهم حکومتی با نقیب اله محسود متاهل باعث شده است تا دستور قتل  او را به پلیس بدهند اما نتیجه تحقیقات در این رابطه همچنان در دسترس عموم نیست.

روزنامه اکسپرس در تاریخ ۲۰ ژانویه ۲۰۱۸ (۳۰ دی ۱۳۹۶) در گزارشی اعلام کرد کمیته قضایی ویژه تحقیقات در رابطه با قتل نقیب اله ضمن برکنار کردن رائو انوار خان رئیس پلیس کراچی او را جهت بررسی بیشتر موضوع دستگیر و به مقامات عالی قضایی این کشور تحویل داده است. مطابق گزارش این کمیته نقیب اله و ۳ همراه او که نیروهای پلیس مدعی بودند آنها را در جریان درگیری مسلحانه کشته اند نه تنها مسلح نبودند بلکه هیچ سابقه کیفری نیز نداشته و بصورت مشکوکی در مغازه تجاری به قتل رسیده اند و هیچ آسیبی به نیروهای پلیس نیز وارد نشده است. در مقابل رائو انوار مدعی بود که برخی از افسران پلیس علیه او تبانی کرده اند با این حال تحقیقات مسئولان قضایی پاکستان مجرم بودن رائو انوار رئیس پلیس سابق کراچی را محرز دانسته و لزوم برکناری او و انجام تحقیقات گسترده در این رابطه تایید کرد. در حال حاضر دیوان عالی پاکستان در حال بررسی پرونده است.

پس از برکناری رئیس پلیس کراچی و حصر خانگی و تحقیقات از او توسط قوه قضائیه منظور احمد پشتین و همراهان او راهپیمایی اعتراضی خود را به سمت اسلام آباد آغاز کردند و نقیب اله را شهید خوانده و جنبش پاسداری از پشتون ها را ایجاد کردند.

اهم مطالبات مطرح شده از طرف سران جنبش پاسداری از پشتون ها

 نطفه پیدایش جنبش پاسداری از پشتون ها به سال ۲۰۰۹ برمی گردد. زمانی که ارتش پاکستان در جریان عملیات موسوم به “راه راست” به مناطق محل سکونت قبایل محسود در وزیرستان جنوبی حمله کرد. در جریان این عملیات بیش از دویست هزار نفر از قبایل محسود آواره شدند که برخی از آنها در کمپ هایی در مناطق مختلف سازماندهی شدند. در آن ایام منظور پشتین جوانی ۱۷ ساله بود که از روستایی با نام سراواکی در وزیرستان جنوبی به اردوگاه مهاجران در شهر دیرا اسماعیل خان مراجعت کرد و به همراه تعدادی از دوستان خود از جمله علی وزیر، محسن داور و سید اعظم به ادامه تحصیل در این شهر پرداخت و هسته اولیه تفکر خود برای دفاع از پشتون ها را سازماندهی کرد.

پس از ماجرای به قتل رسیدن نقیب اله محسود در کراچی و موج رسانه ای مربوط به آن؛ منظور پشتین جنبش خود را ابتدا برای حمایت از محسودها و سپس برای حمایت از پشتون ها به راه انداخت. او راه پیمایی بزرگ خود را شروع کرد و با سخنرانی های جذاب برای مردم شهرهای مسیر حرکت خود توانست بسیاری را به خود جذب کند. تعداد قابل توجهی از پشتو زبان ها در در این مسیر به او پیوستند و با استفاده از رسانه های اجتماعی پایگاه های ارتباطی مستحکمی بین این افراد ایجاد شد.

اکثر رسانه های رسمی پاکستان سعی کردند اخبار مربوط به شکل گیری این جنبش را پوشش ندهند اما رسانه های افغانستان به صورت گسترده ای به حمایت از جوانی پرداختند که خواهان آزادی پشتون ها از ظلم و ستم نیروهای ارتش و امنیتی پاکستان است.

سران جنبش پاسداری از پشتون ها (PTM) پس از تجمع اعتراضی در اسلام آباد در تاریخ ۸ آوریل ۲۰۱۸ (۱۹ فروردین ۱۳۹۷)  گردهمایی بزرگی را در شهر پیشاور برگزار کردند که جمعیتی ۶۰ هزار نفره در این گردهمایی شرکت کردند.

مطالبات جنبش پاسداری از پشتون ها در این گردهمایی موضوعات زیر عنوان شد:

ـ پایان دادن به تبعیض در رسیدگی به پرونده های قضایی مردم مناطق قبایلی با مردم مناطق دیگر پاکستان و برچیده شدن ساختار قوانین ظالمانه شکل گرفته شده از زمان استعمار انگلیس در مناطق قبایلی

ــ آزادی افرادی که توسط نیروهای امنیتی دستگیر شده و از سرنوشت آنها اطلاعی در دست نیست. این افراد اگر جرمی مرتکب شده اند باید در دادگاه ها محاکمه و مجازات شوند

ـ برچیده شدن پست های ایست بازرسی که به اسم برقراری امنیت مردم مناطق قبایلی را معذب می کنند.

ـ پایان دادن به آزار و اذیت مردم مناطق پشتو نشین به اسم انجام عملیات های بازرسی

ـ جلوگیری از تصرف اراضی مردم به دست عوامل دستگاه های اجرایی دولت

ـ آزادی تمام زندانیان سیاسی و تمام افرادی که با اتهامات واهی در سال های اخیر دستگیر شده اند.

ـ جمع آوری مین های کار گذاشته شده در اراضی مردم ساکن در مناطق قبایلی برای جلوگیری از تلفات مردم پشتو زبان

حمایت اشرف غنی رئیس جمهور و رسانه های افغانستان از جنبش منظور پشتین

 با رسانه ای شدن اعتراضات منظور پشتین و جنبش تحت رهبری او،  اشرف غنی رئیس جمهور افغانستان در تویئتر از این گروه حمایت کرد. اشرف غنی در پیام خود تاکید کرد: این فرصتی تاریخی و قدمی مثبت برای مبارزه با افراط گرایی است که به ما پایبندی به اخلاق و اقدمات مسالمت آمیز را متذکر می شود. لازم است که همه افغانی ها از این جنبش حمایت کنند. حمایت اخلاقی از منظور پشتین به معنی دخالت در امور داخلی پاکستان نیست. تمام پشتو زبان ها در دو سوی خط دیورند از مردم خودمان هستند.

به دنبال این پیام، جنبش در فضای مجازی مورد توجه و حمایت های بسیاری قرار گرفت و  پشتون های ساکن افغانستان و پشتون های مقیم در کشورهای مختلف از این جنبش حمایت کردند. در این رابطه حتی ملی گراهای افغانستان نیز حمایت خود را از این جنبش اعلام کردند و بسیاری از رسانه های افغانستان نیز به پوشش گسترده اخبار مربوط به این جنبش و حمایت از منظور پشتین پرداختند. در مقابل بسیاری از بسیاری از سران پاکستان با توجه به اختلافات ریشه دار پاکستان و افغانستان درباره خط دیورند نگران آینده فعالیت های این جنبش شدند. افغانستان خط دیورند را بعنوان مرز رسمی دو کشور قبول ندارد و ادعای ارضی درباره مالکیت مناطق پشتو زبان ایالات خیبرپختونخوا و بلوچستان پاکستان را دارد. موضوعی که کشور هند نیز از آن حمایت می کند تا  عمق استراتژیک پاکستان را هدف قرار دهد.

از آنجا که منظور پشتین معمولا کلاه  “مزاری ها” را که دارای رنگ های قرمز و سیاه است به سر می گذارد، این کلاه تبدیل به نماد این جنبش نیز شده است و بسیاری از جوانان مناطق پشتو زبان پاکستان تمایل به استفاده از این کلاه برای اعلام وابستگی و حمایت از این جنبش پیدا کرده اند. برخی از پاکستانی ها این موضوع را نشانه دست داشتن سازمان های اطلاعاتی افغانستان و هند در جنبش مذکور می دانند. در همین رابطه روزنامه ۹۲ پاکستان در گزارشی در تاریخ ۸ می ۲۰۱۸ (۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۷) مدعی شد جنبش پاسداری از پشتون ها (PTM) در طول یک ماه بیش از ۳۰۰ تماس با دستگاه های اطلاعاتی موساد، سازمان سیا و سازمان های اطلاعاتی هند و افغانستان داشته است و به همین دلیل در هفته های اخیر به روند مذاکرات با نمایندگان دولت و ارتش تن نمی دهد.

واکنش ارتش پاکستان به جنبش پاسداری از پشتون ها

  در پی برخی شعارهای تند ضد حکومتی اتخاذ شده از سوی برخی از  طرفداران جنبش پاسداری از پشتون ها و بازداشت برخی از این افراد، سرانجام مذاکرات اولیه ای بین ارتش پاکستان و سران جنبش انجام شد. مذاکرات بین دو طرف بصورت رسمی از تاریخ ۸ فوریه ۲۰۱۸ شروع شد. در مذاکرات اولیه نمایندگانی از طرف ارتش با منظور پشتین، محسن داور و ۱۳ تن دیگر از سران سران جنبش پاسداری از پشتون ها (PTM) دیدار و گفتگو کردند که این مذاکرات بیش از ۲ هفته به طول انجامید و باعث شد برخی از مطالبات سران جنبش مورد رسیدگی قرار بگیرد و به اذعان برخی از سران جنبش، ارتش پاکستان وعده داد که دیگر به اسم دفاع از امنیت ملی پاکستان مردم مظلوم مناطق قبایلی مورد ظلم و ستم قرار نگیرند و مشکلات مربوط به مین های به جا مانده در مناطق قبایلی نیز بزودی مرتفع خواهد شد.  در این رابطه سخنگوی روابط عمومی ارتش پاکستان نیز بیانیه ای صادر کرده و به مثبت بودن مذاکرات اشاره کرد.

تارنمای خبری داون اردو در تاریخ ۲۶ آوریل ۲۰۱۸ (۶ اردیبهشت ۱۳۹۷) در خبری اعلام کرد ژنرال قمر جاوید باجوا فرمانده کل نیروهای مسلح پاکستان به منظور بررسی فعالیت های جنبش پاسداری از پشتون ها (PTM) جلسه ای را با فرماندهان عالی امنیت ملی پاکستان و افسران ارشد بازنشسته و فعال پشتو زبان در مقر فرماندهی ارتش پاکستان در راولپندی برگزار کرده است. در این جلسه پس از گفتگوهای مفصل ژنرال باجوا تاکید کرده است که اعضای جنبش پاسداری از پشتون ها همگی جوانان این آب و خاک هستند و با وجود شعارهای تندی که برخی از آنها علیه دستگاه های امنیتی پاکستان سرداده اند لازم است با آنها مذاکره شود و مسائل بوجود آمده از طریق مذاکرات حل شود.

با وجود مذاکرات پیدا و پنهان انجام شده بین سران جنبش و نمایندگان ارتش، روزنامه داون در تاریخ ۴ می ۲۰۱۸ (۱۴ اردیبهشت ۱۳۹۷) از ایجاد فاصله و ایجاد وقفه در مذاکرات بین ارتش و سران جنبش خبر داد.

آینده جنبش ایجاد شده توسط منظور پشتین

برای نخستین بار در تاریخ قومیت پشتون ها، رهبری جنبشی بزرگ به دست جوانی از خانواده های سطح متوسط و بدون وابستگی به خانواده های مطرح و بزرگان پشتون رسیده است. منظور پشتین در مصاحبه های خود تاکید کرده است: ما با ارتش پاکستان و هیچ فرد و نهاد دیگری دشمنی و خصومت نداریم. ما فقط به دنبال حقوق شهروندی خود هستیم و برای دستیابی به آن تلاش می کنیم. منظور پشتین علاوه بر تسلط به زبان پشتو  به علت داشتن تحصیلات در دانشگاه محلی دیرا اسماعیل خان به زبان های اردو و انگلیسی نیز مسلط است و توانسته است مسالمت آمیز بودن اقدامات خود را بخوبی به همگان انتقال دهد.

اما چالش قدیمی خط دیورند بین پاکستان و افغانستان باعث شده است که این جنبش تبدیل به تهدیدی امنیتی برای پاکستان و فرصتی برای فشار سیاسی افغان ها به ارتش پاکستان شود. افغانستان از جنبش هایی که به دنبال احیای قومیت پشتون در پاکستان باشد حمایت می کند و این موضوع خط قرمزی برای پاکستان محسوب می شود.

منظور پشتین تلاش دولت و ارتش پاکستان برای مذاکرات از طریق شوراهای ریش سفیدی موسوم به جرگه را قبول ندارد و معتقد است که جرگه زمانی تشکیل می شود که دو دشمن بخواهند با وساطت مذاکره کنند اما بین شهروندان و مسولین حکومتی جرگه مفهومی ندارد. منظور پشتین به خوبی می داند که در صورت ورود بزرگان پشتون به این ماجرا او که جوانی بدون پشتوانه خانوادگی است به سادگی مجبور به کوتاه آمدن در خصوص مطالبات خود می شود و این جنبش توسط افراد دیگری مصادره خواهد شد.

رویکرد برخی از طرفداران جنبش به استفاده از شعارهای ضد حکومتی و ارتش باعث شده است که این موضوع تبدیل به چالشی جدی برای سران پاکستان محسوب شود اما منظور پشتین در این خصوص معتقد است: من پس از گردهمایی پیشاور تصریح کرده ام که هیچ شعار ضد حکومتی در گردهمایی ها سرداده نشود، اما برخی خودسرانه این شعارها را می دهند که باز هم برای کنترل آنها از طریق پیام های خود اقدام خواهم کرد. با این حال منظور پشتین معتقد است که هیچ کس را نباید آنقدر مقدس دانست که دربرابر اشتباهاتش نیز سکوت کرد و به همین دلیل منظور پشتین مخالف سکوت در قبال اشتباهات است. او معتقد است که عامل اصلی همه ناامنی ها در مناطق قبایلی پرویز مشرف دیکتاتور سابق پاکستان است که با وارد کردن جنگ اغیار به خاک پاکستان باعث ناامن شدن این کشور شد.

در میان سران احزاب سیاسی اسفندیار ولی خان رهبر حزب ملی خلق (ANP) حمایت های بیشتری از این جنبش داشته است. اما با توجه به جوان بودن اکثریت طرفداران این جنبش و حمایت های ضمنی عمران خان رهبر حزب تحریک انصاف ممکن است این جنبش در انتخابات سراسری از حزب تحریک انصاف به صورت ضمنی حمایت کند.

با این حال تنها چیزی که خواسته اصلی این جنبش مطرح شده است حقوق شهروندی مساوی پشتون ها با سایر شهروندان پاکستان و برداشته شدن فضای سخت امنیتی در مناطق قبایلی است. موضوعی که برای تحقق آن زمانی طولانی لازم است.

 با این حال ارتش پاکستان در شرایط کنونی درصدد حل مسالمت آمیز مسائل بوجود آمده است و برای دستیابی به این هدف احتمالا بهترین گزینه وارد کردن سران این جنبش به فضای احزاب سیاسی ایالت خیبرپختونخوا و پاکستان است در طرف مقابل منظور پشتین معتقد است که جنبش او جنبشی غیر سیاسی است.

منابع:

http://urdu.dunyanews.tv/index.php/ur/Pakistan/438606

https://www.nawaiwaqt.com.pk/21-Mar-2018/790943

http://thepashtuntimes.com//

https://daily.urdupoint.com/livenews/2018-05-08/news-1521391.html

https://www.nawaiwaqt.com.pk/13-Apr-2018/804233

https://www.dawnnews.tv/news/1076523

https://www.nawaiwaqt.com.pk/19-Apr-2018/807850

https://www.dawnnews.tv/news/1078026

https://www.express.pk/story/1063467/1/

.

Please enter your comment!
Please enter your name here