عمران خان؛ پاکستانیت و سیاست خارجی

Imran Khan, chairman of the Pakistan Tehreek-e-Insaf (PTI) gestures while addressing his supporters during a campaign meeting ahead of general elections in Islamabad, Pakistan, July 21, 2018. REUTERS/Athit Perawongmetha/File Photo

شاید کمتر فردی انتظار داشت که «عمران خان» کریکت باز مشهور پاکستان که پس از کسب قهرمانی در دنیای ورزش پا به دنیای سیاست گذاشت، بتواند روزی با عبور از سد احزاب سنتی، در مسیر تشکیل دولت در پاکستان قدم بردارد.

کمیسیون انتخابات پاکستان روز جمعه اعلام کرد که حزب عمران خان با کسب ۱۱۸ کرسی از مجموع ۲۷۲ کرسی مجلس ملی، برنده اصلی این انتخابات است .
عمران خان با نام اصلی ‘عمران احمد خان نیازی’، ۶۵ ساله متولد چهاردهم مهرماه ۱۳۳۱ (پنجم اکتبر ۱۹۵۲) از شهر ‘میانوالی’ در ایالت پنجاب پاکستان است.
تیم ملی کریکت پاکستان در جام جهانی کریکت سال ۱۹۹۲ موفق به پیروزی شد و آن زمان، ‘عمران خان’ کاپیتان تیم ملی پاکستان بود از آن زمان تاکنون عمران خان به کاپیتان نیز مشهور است.
۲۲ سال پیش بود که عمران خان حزب سیاسی خود به نام تحریک انصاف (جنبش عدالت) را تاسیس کرد و آن زمان تنها، چند نفر وی را همراهی کردند.
عمران خان برای نخستین بار در انتخابات عمومی شرکت کرد و توانست در اکتبر سال ۲۰۰۲ از شهر میانوالی، زادگاه خود به عنوان نماینده به مجلس ملی راه پیدا کند.
وی پس از آن در زمان پرویز مشرف حاکم نظامی پیشین پاکستان به ائتلاف حزبی نهضت دموکراتیک پیوست که گفته می شد از سوی حاکمیت نظامی هدایتمی شود ، ولی عمران خان به این دلیل شدیدا مورد انتقاد گرفت و پس از آن وی از شرکت در انتخابات در سال ۲۰۰۸ که حزب مردم پیروز آن بود، خودداری کرد.

**وعده های عمران خان برای مردمش؛ تشکیل ‘پاکستانِ جدید’
(Naya Pakistan) بدون معضل، بدون تروریسم، مرفه و عاری از هرگونه فساد بوده و تا به امروز نیز وی خطاب به مردم پاکستان گفته که اگر آنان دنبال پاکستانِ جدید هستند باید به حزب تحریک انصاف رای بدهند.
هفته گذشته سوم مرداد ، انتخابات عمومی مجالس ملی و پارلمانی پاکستان برگزار شد و مردم این کشور طی ۱۰ ساعت زمان اعلام شده برای اخذ رای، به پای صندوق های رای رفتند و حزب تحریک انصاف به رهبری عمران بیشترین کرسی های مجلس را از آن خود کرد .
پاکستانی ها که از سالیان دراز با معضلات جدی مانند تروریسم، کمبود انرژی، چالش های اقتصادی، امنیتی، اجتماعی و حتی ضعف در عملکرد دولت های پیشین برای پیشبرد سیاست خارجی، مواجه بوده اند اکنون همگی به دنبال حل واقعی این مشکلات بوده و می خواهند که ‘پاکستانِ جدید’ عاری از این مسائل باشد.
براساس آمارهای نهادهای خصوصی، از حدود ۱۰۶ میلیون واجد شرایط رای در پاکستان، میزان مشارکت مردم ۵۵ درصد بوده است.

** رقابت سرسخت با احزاب سنتی
عمران خان تا پیش از برگزاری انتخابات ۲۰۱۸ همواره با احزاب سنتی پاکستان شامل حزب مسلم لیگ نواز و حزب مردم در رقابت بوده است.
دعواهای سیاسی و حقوقی وی علیه دولت های حاکم باعث جلب نظر مردم شده و بیشتر مردم در این کشور به وعده های عمران خان برای مبارزه بی امان علیه فساد و تبعیض در جامعه امید بستند.
پس از انتخابات عمومی سال ۲۰۱۳، عمران خان ، حزب مسلم لیگ نواز به رهبری نواز شریف را متهم به تقلب در انتخابات کرد و درست یک سال پس از این انتخابات در اسلام آباد به گردهمایی دست زد و اعلام کرد که برای رسیدن به حق خود، دست به تظاهرات می زند.
بدین ترتیب عمران خان به همراه حزب عوامی تحریک (به رهبری طاهر القادری) از لاهور به سمت اسلام آباد تظاهرات کرده و چالش جدی را برای دولت وقت نواز شریف به وجود آورند.
عمران خان نزدیک به ۱۲۰ روز در پایتخت پاکستان تحصن کرد و خواسته اصلی آن این بود که دولت استعفا دهد با این حال حمله تروریستی به مدرسه پیشاور در اواخر سال ۲۰۱۴ باعث شد تا عمران خان به خاطر اوضاع امنیتی کشور و اعلام همبستگی برای غلبه بر مشکلات کشور، دست از تحصن بردارد.
البته چندماه پس از این تحولات، دیوان عالی پاکستان با بررسی مجدد پرونده انتخابات ۲۰۱۳ به سالم بودن آن رای داد.
پرونده رسوایی ‘پاناما’ نیز جبهه دیگر عمران خان علیه دولت وقت پاکستان (حزب مسلم لیگ – نواز – بود.
این سیاستمدار پاکستانی پویشی را به راه انداخت که طی آن به مردم قول داد که افرادی که دارایی ها و سرمایه های این کشور را به چپاول برده اند، به دادگاه سپرده و آنان در آخر به زندان خواهند رفت.
پرونده پاناما علیه خانواده نواز شریف نیز نزدیک به دو سال پیگیری به سلب صلاحیت نواز شریف و متعاقب آن محکومیت آنان به حبس مختومه اعلام شد.

** نگاه پیشتاز انتخابات پاکستان به سیاست خارجی
عمران خان همواره پاکستانی ترسیم کرده است که هرگز در امور کشورهای دیگر دخالت نداشته و باید در عرصه سیاست خارجی صیانت منافع ملی و امنیت کشور را حفظ کند.
حزب عمران خان زمانی که عربستان سعودی پاکستان را برای پیوستن به جنگ یمن تحت فشار قرار داده بود، شدیدا به این موضوع اعتراض کرده و به دولت وقت اعلام کرد که تنها، پارلمان حق تصمیم گیری در این خصوص را دارد البته متعاقب آن پارلمان پاکستان در سال آوریل ۲۰۱۵ قطعنامه ای صادر کرد که از دولت کشور خواست که در بحث یمن مواضع بیطرف اتخاذ کند.
عمران خان پس از آن مجدد اعلام کرد که بررسی می کند که آیا معامله پنهانی از سوی دولت صورت گرفته شده که پاکستان در جنگ یمن مشارکت کرده است.
عمران خان در خصوص روابط پاکستان با آمریکا نیز نگاه متفاوتی نسبت به دیگر سیاستمدان دارد.
وی حتی در تحصن سال ۲۰۱۴ در اسلام آباد خطاب به سفیر وقت آمریکا علنا اعلام کرد که دست از دخالت در امور داخلی پاکستان بردارد.
حملات پهپادهای جاسوسی آمریکا، موضوعی جنجال برانگیزی میان واشنگتن و اسلام آباد محسوب می شود که به رغم محکومیت های مکرر از سوی دولت اسلام آباد، توقفی در آن انجام نمی شد اما عمران خان همواره این سیاست آمریکا را سرزنش کرده و دولت وقت پاکستان را نیز متهم به همدستی با آمریکایی ها برای انجام این حملات کرده بود.
عمران خان حتی در اعتراض به حملات پهپادهای آمریکا، دست به تظاهرات زد و در سال ۲۰۱۲ به همراه هزاران نفر از حامیان خود به طرف وزیرستان شمالی (واقع در شمال غرب پاکستان، منطقه که همواره مورد هدف حملات پهپادهای آمریکا قرار می گرفت) تظاهرات کرد.

** مواضع عمران خان در خصوص منطقه و ایران
پس از بالارفتن تنش های سیاسی میان ایران و عربستان در اوایل سال ۲۰۱۶، عمران خان اعلام کرد که وی با سفیران ایران و عربستان در اسلام آباد دیدارمی کند و می خواهد که دو کشور به تنش های خود پایان دهند.
متعاقب آن عمران خان در اسلام آباد با مهدی هنردوست سفیر جمهوری اسلامی ایران و سفیر عربستان دیدارهای جداگانه انجام داد.
حزب تحریک انصاف از حامیان اصلی تکمیل پروژه انتقال گاز ایران به پاکستان بوده و حتی در منشورهای سیاسی خود به ویژه در سال ۲۰۱۳ بر تکمیل هر چه سریعتر این طرح عظیم تاکید کرده است.
عمران خان همواره سیاست های جنگ طلبانه آمریکا در منطقه از جمله رویکرد منفی آن نسبت به ایران را مورد انتقاد قرار داده است.
پس از سفر سال گذشته دونالد ترامپ به ریاض و سخنرانی تبلیغاتی وی علیه ایران، عمران خان ضمن سرزنش سخنان ترامپ از نواز شریف نخست وزیر وقت پاکستان که در کنفرانس به اصطلاح عربی-اسلامی-آمریکایی حضور داشت، گفت: نواز شریف باید علیه سخنان ترامپ موضع گیری می کرد زیرا این وظیفه نخست وزیر پاکستان است که مواضع این کشور درخصوص مخالفت با انزوای ایران را برجسته کند.
«عمران خان» رهبر حزب تحریک انصاف پاکستان و برنده انتخابات سراسری مجلس ملی این کشور در اولین سخنرانی بعد از پیرویی خود اعلام کرد که دولت آتی حزب وی خواهان تعمیق و گسترش روابط بهتر با کشورهای همسایه از جمله جمهوری اسلامی ایران است.

** جمع بندی
به نظر می رسد عمران خان و مسئولان حزب تحریک انصاف اراده قوی برای تاسیس پاکستانِ جدید دارند و امروز با پروزی قاطع در این انتخابات اه برای تشکیل دولت آتی برای آنان همواره شده باشد.
کسب بیشترین تعداد کرسی های مجلس ملی پاکستان از سوی حزب ‘تحریک انصاف’ نشان می دهد که مردم به این حزب امیدوار بوده و می خواهند که عمران خان و حزبش دولتی را تشکیل دهند که به مسائل و معضلات طولانی مدت این کشور پایان دهند در غیر این صورت عمران خان نیز ممکن است در آینده دچار سرنوشت احزاب سیاسی سنتی این کشور شود.

در پایان بدور از هرگونه تعصب و جنجال هایی که بر سر نحوه برگزاری و تقلب در انتخابات توسط احزاب رقیب به پا شده است ، نباید از انصاف دور شد که ارتش و ساختارهای تصمیم گیر در پاکستان تمام تلاش خود را از پرونده سازی ، پیگیری ، دستگیری سران حزب ن لیگ و فراهم کردن بسترهای لازم برای حزب تحریک انصاف به کار بست  و این فعالیت ها را به وضوح می توان دید . در همین راستا برای تحلیل بهتر سرنوشت پاکستان و همچنین سیاست خارجی این کشور در مقابل همسایگان و قدرت های منطقه ای و فرا منطقه ای لازم است به نگاه و رویکرد ارتش در این سالها مراجعه کرد که درواقع پیروز اصلی این انتخابات و البته همه انتخابات ها در پاکستان ارتش و ساختارهای تصمیم گیر می باشند که تقریبا دولت ها بازیچه دست همین قدرت ها می باشند .

به نظر می رسد فرای نگاه و رویکرد دولت و نخست وزیر به رویدادها و تحولات منطقه مهم ترین رکن اصلی در ارتباط گیری و هماهنگی های لازم ارتش این کشور است که دقیقا سفر غیر منتظره سرلشکر باقری در شلوغی برگزاری انتخابات به پاکستان و دیدار با مقامات لشکری این کشور نشان از همین نگاه دارد .

و اما اینکه نگاه ارتش پاکستان به سیاست خارجی و تحولات منطقه چگونه است شواهد در سه سال گذشته از تنش جدی و حتی قریب به نزاع با آمریکا روایت دارد و در مقابل با نزدیکی بیش از پیش به ایران ، روسیه و چین خود نشان از ترسیم آینده پاکستان به سمت همسایگان نزدیک و بی اعتمادی به آمریکا دارد . به هرحال با توجه به متغییر های مختلف در بازی های بین المللی نمی توان بطور قطع از تصمیم پاکستان در مناسبات صحبت کرد اما آنچه در این سال ها دیده شده نگاه جدی اسلام آباد به شرق می باشد .

 

.

Please enter your comment!
Please enter your name here